W przedszkolu specjalnym w grupie jest zwykle od 4 do 12 dzieci, a limit zależy od rodzaju niepełnosprawności. Najmniejsze oddziały, liczące maksymalnie 4 dzieci, tworzy się dla przedszkolaków z autyzmem oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Dla dzieci niesłyszących i słabosłyszących limit wynosi 8, dla niewidomych i słabowidzących 10, a dla dzieci z niepełnosprawnością ruchową 12. Te wartości wynikają z rozporządzenia ministra edukacji w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli.
Liczebność grupy to jednak tylko część zasad organizacji takiej placówki. Znaczenie ma również to, czy oddział jest specjalny, integracyjny czy ogólnodostępny, jakie niepełnosprawności mają dzieci oraz co zapisano w ich orzeczeniach. Rodzic może też sprawdzić, czy wybrane przedszkole przestrzega obowiązujących limitów.
Czym jest przedszkole specjalne i dla kogo jest przeznaczone?
Przedszkole specjalne to placówka wychowania przedszkolnego przeznaczona wyłącznie dla dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Pracuje w małych grupach, zatrudnia kadrę przygotowaną do pracy z dziećmi z określoną niepełnosprawnością i realizuje podstawę programową dostosowaną do możliwości przedszkolaków.
Oprócz samodzielnych przedszkoli specjalnych działają również oddziały specjalne w przedszkolach ogólnodostępnych lub integracyjnych. Dla limitów liczebności nie ma to znaczenia, ponieważ przepisy traktują oba rozwiązania tak samo.
Przy przyjęciu dziecka i organizacji oddziału znaczenie mają trzy kwestie:
- Warunkiem przyjęcia jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju nie wystarcza.
- Wiek dzieci to zwykle od 3 lat do rozpoczęcia nauki w szkole. Dziecko z orzeczeniem, któremu odroczono obowiązek szkolny, może chodzić do przedszkola dłużej, maksymalnie do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończy 9 lat.
- Orzeczenie określa rodzaj niepełnosprawności, a ten zapis decyduje o tym, do jakiego oddziału dziecko trafi i ile osób może w nim być.
Ile dzieci w grupie w przedszkolu specjalnym? Limity z rozporządzenia
Maksymalną liczbę dzieci w oddziale przedszkola specjalnego oraz w oddziale specjalnym przedszkola ogólnodostępnego lub integracyjnego określa rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli. Poszczególne limity różnią się w zależności od rodzaju niepełnosprawności i potrzebnego poziomu indywidualnego wsparcia.
Maksymalna liczba dzieci w oddziale według rodzaju niepełnosprawności:
- autyzm, w tym zespół Aspergera – nie więcej niż 4,
- niepełnosprawności sprzężone – nie więcej niż 4,
- niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym – nie więcej niż 8,
- dzieci niesłyszące i słabosłyszące – nie więcej niż 8,
- dzieci niewidome i słabowidzące – nie więcej niż 10,
- niepełnosprawność ruchowa, w tym afazja – nie więcej niż 12,
- dzieci z różnymi rodzajami niepełnosprawności w jednym oddziale – nie więcej niż 5.
Po ostatniej nowelizacji przepisów dopuszczono także tworzenie wspólnych oddziałów dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dzieci z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna. W takim oddziale może być nie więcej niż 4 dzieci.
Przepisy prawa oświatowego są regularnie nowelizowane, dlatego przed podjęciem decyzji organizacyjnych trzeba sprawdzić aktualny tekst jednolity rozporządzenia w Dzienniku Ustaw.
Dlaczego limity są tak różne?
Liczebność grupy wiąże się z zakresem wsparcia, którego potrzebują dzieci:
- Dziecko z autyzmem często potrzebuje stałego wsparcia w komunikacji, regulacji emocji i przechodzeniu między aktywnościami. Przy większej liczbie osób trudniej reagować na bieżąco na potrzeby każdego dziecka.
- Dziecko z niepełnosprawnościami sprzężonymi, na przykład z niepełnosprawnością ruchową i intelektualną jednocześnie, może wymagać pomocy przy wielu codziennych czynnościach, od jedzenia po przemieszczanie się.
- Dziecko słabosłyszące potrzebuje dobrych warunków akustycznych, kontaktu wzrokowego z nauczycielem i często komunikacji wspomagającej. Limit do 8 osób pozwala łatwiej zapewnić takie warunki.
- Dziecko z niepełnosprawnością ruchową przy zachowanym rozwoju poznawczym może funkcjonować w liczniejszej grupie, dlatego limit wynosi 12.
Ile dzieci może być w grupie z dziećmi o różnych niepełnosprawnościach?
W oddziale, do którego uczęszczają dzieci z różnymi rodzajami niepełnosprawności, może być nie więcej niż 5 dzieci. Takie rozwiązanie stosuje się między innymi w mniejszych miejscowościach, gdzie brakuje wystarczającej liczby przedszkolaków z jedną diagnozą, aby stworzyć jednorodny oddział.
Grupa mieszana pozwala dziecku uczęszczać do przedszkola bliżej domu, bez wielokilometrowych dojazdów. Dla nauczyciela oznacza jednak konieczność planowania pracy z dziećmi o bardzo różnych potrzebach, na przykład z dzieckiem niewidomym i dzieckiem z autyzmem.
W organizacji takiej grupy znaczenie mają m.in.:
- przynajmniej częściowo zbieżne potrzeby dzieci, np. potrzeba wsparcia w komunikacji,
- obecność dodatkowej osoby w sali, na przykład pomocy nauczyciela lub drugiego nauczyciela,
- dostęp do specjalistów z różnych dziedzin: logopedy, surdopedagoga, tyflopedagoga, fizjoterapeuty.
Co jeśli dziecku zmieniono orzeczenie w trakcie roku?
Po ponownej diagnozie poradnia może wydać orzeczenie wskazujące inny rodzaj niepełnosprawności. Przepisy pozwalają wtedy dziecku kontynuować naukę w dotychczasowym oddziale zamiast przenosić je w połowie roku. W jednym oddziale mogą być nie więcej niż 2 takie dzieci. Pozwala to uniknąć nagłej zmiany grupy, nauczyciela i otoczenia, która dla przedszkolaka z niepełnosprawnością może być bardzo obciążająca.
Przedszkole specjalne a integracyjne i ogólnodostępne – porównanie liczebności
Różnice w liczebności grup między przedszkolem specjalnym, integracyjnym i ogólnodostępnym są duże:
- Oddział przedszkola ogólnodostępnego – nie więcej niż 25 dzieci.
- Oddział integracyjny – nie więcej niż 20 dzieci, w tym nie więcej niż 5 dzieci z niepełnosprawnościami.
- Oddział przedszkola specjalnego – od 4 do 12 dzieci, zależnie od rodzaju niepełnosprawności.
Dziecko z orzeczeniem może chodzić do każdego z tych przedszkoli. Przy wyborze bierze się pod uwagę zalecenia zawarte w orzeczeniu, możliwości dziecka oraz dostępność placówek w okolicy.
Kiedy lepsze jest przedszkole specjalne, a kiedy integracyjne?
Przedszkole specjalne może lepiej odpowiadać potrzebom dziecka, które wymaga intensywnej, specjalistycznej terapii w ciągu dnia, bardzo przewidywalnego otoczenia i ograniczonej liczby bodźców. Dotyczy to często dzieci z autyzmem o dużym nasileniu trudności, z głębszą niepełnosprawnością intelektualną lub ze sprzężeniami.
Przedszkole integracyjne może sprawdzić się u dziecka dobrze funkcjonującego w grupie, dla którego kontakt z rówieśnikami bez niepełnosprawności wspiera rozwój społeczny i językowy. W oddziale integracyjnym pracuje dodatkowo nauczyciel współorganizujący kształcenie, zwykle pedagog specjalny.
Sama liczba dzieci nie przesądza o jakości opieki. Mała grupa niewiele daje, jeśli brakuje specjalistów albo program zajęć nie odpowiada potrzebom dziecka. Przy wyborze placówki trzeba uwzględnić również kadrę, ofertę terapii, warunki lokalowe i sposób komunikacji z rodzicami.
Kto pracuje z grupą w przedszkolu specjalnym?
Zajęcia w przedszkolu specjalnym prowadzą nauczyciele z kwalifikacjami z zakresu pedagogiki specjalnej, dostosowanymi do rodzaju niepełnosprawności dzieci. Z dziećmi niesłyszącymi pracuje na przykład surdopedagog, a z dziećmi niewidomymi tyflopedagog.
Poza nauczycielem prowadzącym w przedszkolu specjalnym można spotkać:
- pomoc nauczyciela – szczególnie w oddziałach dla dzieci z autyzmem i niepełnosprawnościami sprzężonymi, gdzie potrzebna jest pomoc przy samoobsłudze,
- logopedę – prowadzącego terapię mowy i często wprowadzającego komunikację alternatywną i wspomagającą (AAC),
- psychologa – wspierającego dzieci i rodziców,
- fizjoterapeutę – szczególnie w grupach dzieci z niepełnosprawnością ruchową,
- terapeutę integracji sensorycznej – w wielu placówkach jako element zajęć rewalidacyjnych.
Każde dziecko z orzeczeniem ma zapewnione zajęcia rewalidacyjne, a zakres wsparcia opisuje indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET). Program przygotowuje zespół nauczycieli i specjalistów po wielospecjalistycznej ocenie funkcjonowania dziecka.
Jak wygląda dzień w małej grupie?
Mała liczebność oddziału wpływa na organizację dnia. Plan zajęć jest stały i powtarzalny, ponieważ przewidywalność zmniejsza napięcie u wielu dzieci z niepełnosprawnościami, szczególnie z autyzmem. W salach często znajdują się obrazkowe plany dnia, a przejścia między aktywnościami są zapowiadane z wyprzedzeniem.
Typowy dzień w oddziale specjalnym obejmuje:
- Powitanie i krąg poranny – krótkie zajęcia grupowe, podczas których dzieci ćwiczą komunikację, rozpoznawanie emocji i orientację w czasie.
- Zajęcia dydaktyczne w małych podgrupach – realizację podstawy programowej dostosowanej do możliwości dzieci.
- Zajęcia indywidualne – logopedię, terapię ręki, integrację sensoryczną, rehabilitację ruchową, zgodnie z zaleceniami z orzeczenia.
- Trening samoobsługi – posiłki, mycie rąk, ubieranie się. Przy grupie liczącej 4 czy 8 dzieci nauczyciel ma większą możliwość wspierania każdego dziecka krok po kroku.
- Zabawę i ruch – na sali lub na placu zabaw, z asystą dorosłych.
Przy niewielkiej liczbie dzieci łatwiej zauważyć drobne postępy oraz sygnały przeciążenia i odpowiednio wcześnie na nie zareagować.
Co z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim?
Dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim nie trafiają do typowego oddziału przedszkolnego. Zamiast wychowania przedszkolnego otrzymują orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. Zajęcia prowadzi się indywidualnie lub w zespołach liczących od 2 do 4 osób. Mogą odbywać się w przedszkolu, szkole, ośrodku lub w domu dziecka.
Czy przedszkole niepubliczne musi przestrzegać tych limitów?
Limity z rozporządzenia dotyczą przedszkoli publicznych. Przedszkola niepubliczne określają zasady organizacji, w tym liczebność oddziałów, w swoim statucie.
Wiele niepublicznych przedszkoli specjalnych i terapeutycznych stosuje podobne lub niższe limity. Wpływają na to m.in.:
- Realia pracy – prowadzenie rzetelnej terapii w dużej grupie dzieci z autyzmem jest znacznie trudniejsze niezależnie od tego, czy przepisy wyznaczają konkretny limit.
- Oczekiwania rodziców – mała grupa jest jednym z głównych kryteriów branych pod uwagę przy wyborze przedszkola specjalnego.
- Standardy kadrowe – liczba specjalistów w placówce ogranicza liczbę dzieci, którym można zapewnić zajęcia wynikające z orzeczenia.
Przed wyborem przedszkola niepublicznego można poprosić o wgląd w statut oraz zapytać, ile dzieci liczy grupa i ilu dorosłych pracuje w sali.
Jak sprawdzić, ile dzieci jest w grupie w wybranym przedszkolu specjalnym?
Liczebność oddziałów jest jednym z podstawowych elementów organizacji placówki. Podczas wizyty w przedszkolu można zapytać o kilka konkretnych kwestii:
- Ile dzieci jest w grupie, do której trafi moje dziecko? Porównaj odpowiedź z limitem dla rodzaju niepełnosprawności wskazanego w orzeczeniu.
- Czy grupa jest jednorodna, czy mieszana? W grupie mieszanej limit wynosi 5 dzieci.
- Ilu dorosłych pracuje w sali? Nauczyciel, pomoc nauczyciela, a może drugi nauczyciel?
- Jakie zajęcia specjalistyczne dziecko otrzyma i w jakim wymiarze? Poproś o przykładowy tygodniowy plan zajęć.
- Jak wygląda współpraca z rodzicami? Czy są regularne spotkania, zeszyt korespondencji, konsultacje ze specjalistami?
Możliwość udziału w zajęciach adaptacyjnych i zobaczenia sali podczas normalnego dnia pomaga ocenić organizację pracy placówki. Wymijające odpowiedzi dotyczące liczebności grupy lub brak informacji o osobach prowadzących terapię powinny natomiast skłonić do dokładniejszego sprawdzenia przedszkola.
Najczęstsze błędy i nieporozumienia dotyczące liczebności grup
Przy interpretowaniu limitów łatwo pomylić maksymalną liczbę dzieci z obowiązkową liczebnością grupy albo zasady oddziału specjalnego z zasadami integracji.
Mit 1: limit oznacza, że grupa zawsze liczy tyle dzieci. Rozporządzenie określa wartość maksymalną. Grupa może być mniejsza, a w wielu przedszkolach, szczególnie w mniejszych miejscowościach, oddziały specjalne liczą 2–3 dzieci.
Mit 2: orzeczenie wystarczy, żeby dziecko przyjęto do dowolnego oddziału specjalnego. Rodzaj niepełnosprawności wskazany w orzeczeniu musi odpowiadać profilowi oddziału. Dziecko z orzeczeniem ze względu na autyzm trafi do oddziału dla dzieci z autyzmem albo do oddziału dla dzieci z różnymi niepełnosprawnościami.
Mit 3: w przedszkolu integracyjnym może być dowolna liczba dzieci z orzeczeniem. W oddziale integracyjnym może być maksymalnie 5 dzieci z niepełnosprawnościami w grupie liczącej nie więcej niż 20 osób.
Mit 4: mała grupa oznacza wyłącznie terapię indywidualną. W przedszkolu specjalnym dzieci uczestniczą w zajęciach indywidualnych i grupowych. Zabawa z rówieśnikami, wspólne posiłki oraz proste zadania grupowe są elementem rozwoju kompetencji społecznych.
Liczba dzieci w grupie jest jednym z kryteriów oceny placówki. Przy sprawdzaniu, ile dzieci w grupie ma przedszkole specjalne, trzeba zestawić tę informację z liczbą dorosłych w sali, kwalifikacjami kadry i rzeczywistą ofertą terapii.
dyrektor i organ prowadzący Integracyjne Przedszkole Zdrowia
Dyrektorka i organ prowadzący Integracyjne Przedszkole Zdrowia w Szczecinie, kierująca placówką co najmniej od 2005 r. Prowadzi także Niepubliczną Szkołę Podstawową Specjalną „Dobry Start” dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym.
- Strona www / portfolio
- Przedszkole – Integracyjne Przedszkole Zdrowia
- Przedszkole+ (oddział terapeutyczny)
- Niepubliczna Szkoła Podstawowa Specjalna „Dobry Start”
- Ewidencja niepublicznych przedszkoli – BIP Urzędu Miasta Szczecin
- Integracyjne Przedszkole Zdrowia Jadwiga Kozłowska – dane CEIDG (GoWork)
- E-mail: kontakt@przedszkolezdrowia.pl
- Telefon: +48 91 423 33 39
Najbardziej zwróciłam uwagę na to, że sama liczba dzieci niewiele mówi bez informacji, ilu dorosłych faktycznie pracuje w grupie.
Limit 4 dzieci przy autyzmie pokazuje, jak bardzo organizacja oddziału zależy od rodzaju potrzeb. Dobrze też rozróżnić maksymalną liczbę od tego, ile dzieci rzeczywiście musi być w grupie.
Trochę mnie zastanawia porównywanie przedszkola specjalnego z integracyjnym głównie przez liczebność. Dla rodzica równie ważne mogą być kwalifikacje kadry, dostęp do terapii i to, jak placówka realizuje zalecenia z orzeczenia.
Grupa mieszana do 5 dzieci to akurat informacja, którą łatwo przeoczyć, a może mieć duże znaczenie przy szukaniu konkretnego oddziału.
Nie zakładałabym automatycznie, że mniejsza grupa zawsze oznacza lepsze warunki. Cztery osoby przy niewystarczającej liczbie specjalistów mogą mieć mniej odpowiednie wsparcie niż trochę większy oddział z dobrze dobraną kadrą i zajęciami.
Różnica między limitem 20 dzieci w oddziale integracyjnym a 4–12 w specjalnym jest spora. Przy podejmowaniu decyzji patrzyłbym jednak bardziej na konkretne potrzeby dziecka niż na samą nazwę rodzaju przedszkola.
Dobrze, że pojawia się temat przedszkoli niepublicznych, bo tutaj rodzic powinien sprawdzić statut i rzeczywistą liczebność grupy, zamiast zakładać, że obowiązują dokładnie takie same zasady jak w placówce publicznej.
Ciekawi mnie jeszcze, jak w praktyce wygląda sytuacja, gdy w trakcie roku zmienia się orzeczenie i w grupie zostaje dziecko, które formalnie powinno już trafić do innego rodzaju oddziału.
Dla mnie kluczowe byłoby pytanie nie tylko „ile dzieci?”, ale też „ilu dorosłych jest stale w sali?”. Przy grupie wymagającej wsparcia w komunikacji, samoobsłudze czy poruszaniu się ta proporcja może być ważniejsza niż różnica między pięcioma a sześcioma dziećmi. Do tego dochodzi dostępność logopedy, psychologa czy fizjoterapeuty. Sama liczebność jest więc dobrym punktem wyjścia, ale raczej nie powinna być jedynym kryterium.
Nie jestem przekonany do stwierdzenia, że konkretna forma przedszkola „może być lepsza” dla określonego typu trudności. Potrzeby dzieci z tym samym rozpoznaniem potrafią być bardzo różne, więc większą wagę przywiązywałbym do zaleceń w orzeczeniu i rzeczywistego sposobu pracy placówki.
Warto przed zapisaniem dziecka poprosić o przykładowy plan tygodnia. Wtedy widać nie tylko wielkość grupy, ale też ile jest zajęć grupowych, indywidualnych i specjalistycznych.
Największe zaskoczenie to dla mnie aż tak duże zróżnicowanie limitów: od 4 do 12 dzieci zależnie od rodzaju niepełnosprawności. To dobrze pokazuje, że pytanie o „liczebność grupy w przedszkolu specjalnym” nie ma jednej odpowiedzi.